Bài viết hôm nay sẽ giải thích công cụ hoán đổi tỷ giá (FX Swap) là gì và tại sao lại được xem là công cụ mạnh nhất của các NHTW.
Cuối tuần vừa rồi, tỷ giá USD/JPY có một nhịp giảm khá rõ ràng từ vùng 159 về quanh vùng 153. Điều đáng chú ý là nhịp giảm này diễn ra trong bối cảnh không có thông báo can thiệp hoán đổi tỷ giá chính thức nào được xác nhận. Vì vậy, thị trường lập tức diễn giải đây là một dạng kiểm tra phản ứng hoặc tín hiệu phối hợp giữa Mỹ và Nhật.
Khi giá di chuyển trước tin, người theo dõi thị trường hiểu rằng câu chuyện đang nằm ở kỳ vọng, không nằm ở lệnh giao dịch được công bố công khai. Cách phản ứng này là điều thường xuyên xảy ra trong thị trường tiền tệ.
Sau đó không lâu, ông Katayama phát biểu rằng phía Nhật sẵn sàng hành động phù hợp nếu tình hình trở nên căng thẳng hơn, đồng thời nhấn mạnh việc phối hợp với phía Mỹ. Tuy nhiên, ông vẫn tránh xác nhận có hành động can thiệp trực tiếp hay không. Cách nói này có thể hiểu đơn giản là tạo khoảng trống có chủ ý. Khoảng trống đó khiến thị trường phải tự điều chỉnh hành vi của mình, thay vì chờ một hành động rõ ràng từ phía chính phủ. Như vậy, câu chữ đã bắt đầu làm việc trước khi chính sách xuất hiện.
Tiếp theo, Reuters ghi nhận rằng Katayama và Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cùng chia sẻ lo ngại về việc đồng yên mất giá theo một chiều kéo dài. Câu nói này có ý nghĩa quan trọng với giới giao dịch. Nó không phải là lời ra lệnh, nhưng nó cho thấy phía Mỹ không phản đối nếu Nhật cần có bước đi mạnh hơn. Khi sự phản đối không còn được nhìn thấy, biên độ hành động của phía Nhật trở nên rộng hơn trong nhận thức của thị trường. Và khi nhận thức thay đổi, vị thế giao dịch cũng bắt đầu thay đổi theo.
Ở một hướng khác, bà Sanae Takaichi tiếp tục sử dụng cách diễn đạt quen thuộc là đối phó đầu cơ và biến động được xem là bất thường. Bà giữ nguyên lập trường không bình luận trực tiếp về mức tỷ giá. Tuy nhiên, việc lặp lại thông điệp này nhiều lần có tác dụng nhắc nhở rằng chính phủ vẫn đang theo dõi thị trường rất sát. Nhiều khi, chỉ riêng việc theo dõi cũng đủ khiến thị trường tự giảm mức độ mạo hiểm.
Nhìn chung, các câu chữ xuất hiện trong cùng một khoảng thời gian đã tạo ra một hiệu ứng rõ ràng. Thị trường phản ứng trước khi hành động chính thức được nhìn thấy. Và từ đây, một câu hỏi tự nhiên được đặt ra. Nếu mục tiêu là kéo USD/JPY xuống mà không gây ra tâm lý hoảng loạn, họ còn những công cụ mềm nào ngoài can thiệp giao ngay.
Xem thêm: Mỹ đã giải cứu JPY bằng cách nào
FX Swap là gì
FX Swap là một giao dịch gồm hai bước được thực hiện cùng lúc. Bước thứ nhất là mua hoặc bán một đồng tiền ở thị trường giao ngay. Bước thứ hai là bán lại hoặc mua lại chính đồng tiền đó ở một thời điểm trong tương lai với tỷ giá đã được xác định trước. Hai bước này đi theo cặp, nên rủi ro biến động tỷ giá được kiểm soát ngay từ lúc đặt lệnh. Có thể hiểu đơn giản là đổi tiền hôm nay và hẹn đổi lại sau.
Về bản chất, FX Swap là một hình thức vay và cho vay ngoại tệ có bảo đảm bằng tỷ giá. Khi một tổ chức cần USD trong ngắn hạn, họ không cần mua USD rồi chịu rủi ro biến động giá. Họ dùng FX Swap để có USD trong thời gian cần thiết, sau đó trả lại theo đúng tỷ giá đã khóa. Nhờ vậy, cấu trúc nắm giữ ngoại tệ được điều chỉnh mà không cần bán toàn bộ danh mục. Cách làm này giúp dòng tiền vận hành trơn tru hơn trong những giai đoạn thị trường căng thẳng.
Giá của FX Swap nằm ở phần chênh lệch giữa tỷ giá giao ngay và tỷ giá kỳ hạn. Phần chênh lệch này được gọi là forward points. Forward points phản ánh chênh lệch lãi suất giữa hai đồng tiền, và trong những lúc thị trường thiếu thanh khoản, nó còn bao gồm cả basis do nhu cầu vốn ngắn hạn tăng lên. Vì vậy, nhìn vào forward points, người theo dõi thị trường có thể thấy được mức độ căng thẳng trong hệ thống.
Ví dụ một giao dịch FX Swap cụ thể
Giả sử một ngân hàng Nhật cần 100 triệu USD trong 1 tháng để thanh toán. Ngân hàng này thực hiện FX Swap theo hai bước. Ở bước đầu, ngân hàng mua 100 triệu USD ở thị trường giao ngay với tỷ giá 155 JPY/USD và đồng thời bán 15,5 tỷ JPY. Cùng lúc đó, ngân hàng ký hợp đồng bán lại 100 triệu USD sau 1 tháng với tỷ giá kỳ hạn 154,60 JPY/USD, tức là họ sẽ nhận lại 15,46 tỷ JPY khi giao dịch kết thúc. Chênh lệch giữa 155 và 154,60 chính là forward points, phản ánh chi phí sử dụng USD trong 1 tháng.
Như vậy, ngân hàng đã có USD để sử dụng trong 1 tháng mà không phải chịu rủi ro tỷ giá tăng hay giảm. Giao dịch này không nhằm kiếm lời từ giá, mà nhằm đảm bảo thanh khoản và giữ cho hệ thống vận hành ổn định.
Một số điểm cần phân biệt để tránh hiểu nhầm
Nhiều người thường nhầm FX Swap với cross-currency basis swap. Thực ra hai nghiệp vụ này phục vụ những mục tiêu khác nhau. FX Swap thường có kỳ hạn ngắn và gắn với nhu cầu funding, tức là nhu cầu lấy tiền để vận hành trong ngắn hạn. Trong khi đó, cross-currency basis swap là hoán đổi dòng lãi theo kỳ hạn dài hơn, thường được dùng để phòng vệ cấu trúc danh mục và cân bằng bảng cân đối kế toán.
Ngoài ra, FX Swap cũng không phải là giao dịch để đánh cược hướng đi của tỷ giá. Mục đích chính của nó là quản trị thanh khoản và phòng vệ rủi ro trước khi nghĩ tới lợi nhuận. Nhìn chung, đây là công cụ kỹ thuật của hệ thống tài chính, và chỉ khi hiểu đúng vai trò của nó, người giao dịch mới đọc được tín hiệu thị trường một cách bình tĩnh hơn.
FX Swap và câu chuyện Mỹ Nhật
Ở giai đoạn này, điều quan trọng không nằm ở lệnh can thiệp đã được thực hiện hay chưa, mà nằm ở cách câu chữ được sử dụng. Khi các chính trị gia và đại diện Bộ Tài chính nhắc tới cụm biến động được xem là dị thường, họ đang dựng một khung lý do đủ rộng cho những hành động có thể xảy ra sau đó. Cách nói này không nhằm trấn an thị trường, mà nhằm hợp thức hóa hành động nếu cần phải triển khai. Như vậy, ngôn ngữ đã đi trước chính sách.
Tiếp theo, khi phía Mỹ để lộ những câu chữ thể hiện sự quan ngại về việc đồng yên mất giá theo một chiều kéo dài, thị trường hiểu rằng đây là một thông điệp ngoại giao. Thông điệp đó cho thấy nếu phía Nhật có hành động điều tiết, hành động này sẽ không bị xem là đi ngược lại lợi ích chung. Trong bối cảnh thị trường tiền tệ, việc không bị phản đối có giá trị rất lớn. Nó mở rộng không gian hành động trong nhận thức của giới giao dịch. Và khi nhận thức thay đổi, hành vi giao dịch cũng bắt đầu dịch chuyển theo.
Thực tế đã cho thấy điều này. USD/JPY giảm mạnh từ vùng 159 về quanh vùng 153 chỉ dựa trên tín hiệu và phát biểu, không cần tới một thông báo can thiệp được xác nhận công khai. Điều đó cho thấy thị trường ngoại hối là nơi kỳ vọng bị điều chỉnh trước, sau đó dòng tiền mới tự sắp xếp lại vị thế. Người giữ vị thế lớn thường không chờ tới khi hành động chính thức xuất hiện. Họ điều chỉnh trước để tránh rủi ro bất ngờ.
Tới đây, câu hỏi mang tính nghiệp vụ bắt đầu trở nên rõ ràng hơn. Nếu mục tiêu là điều chỉnh kỳ vọng và làm thị trường hạ nhiệt mà không tạo ra trạng thái căng thẳng quá mức, thì FX Swap sẽ chen vào vị trí nào trong toàn bộ câu chuyện này. Đây chính là điểm cần được làm rõ ở phần tiếp theo.
3 cơ chế FX Swap có thể hỗ trợ mục tiêu kéo UJ xuống
Ở đây cần nói rõ một điều trước. Không ai có thể khẳng định rằng họ đã thực hiện nghiệp vụ nào, vì những việc này không bao giờ được công bố ngay lúc diễn ra. Nhưng theo cách thị trường vận hành, có ba đường kỹ thuật hợp lý mà người làm nghề đều nhìn thấy. Những đường này không nhằm đảo chiều xu hướng dài hạn, mà nhằm làm thị trường hạ nhiệt và điều chỉnh kỳ vọng trong ngắn hạn. Khi hiểu điều này, người đọc sẽ không kỳ vọng sai vào tác dụng của các biện pháp kỹ thuật.
Cơ chế thứ nhất: hút USD ngắn hạn để giảm nhu cầu mua USD giao ngay
Khi hệ thống ngân hàng và các định chế tài chính tại Nhật cần USD để thanh toán hoặc cân đối bảng cân đối kế toán, họ thường phải mua USD trực tiếp trên thị trường giao ngay. Hành động này tạo thêm áp lực tăng cho USD/JPY trong những thời điểm thị trường đã căng thẳng. Tuy nhiên, nếu các tổ chức này lấy USD thông qua FX Swap, nhu cầu mua USD giao ngay sẽ giảm đi trong một khoảng thời gian nhất định. Như vậy, áp lực mua trên bảng giá được làm nhẹ bớt, dù không có lệnh can thiệp nào xuất hiện. Điều quan trọng cần nhớ là FX Swap không thay đổi hướng đi dài hạn của tỷ giá. Nó chỉ làm nhịp di chuyển trở nên mềm hơn để thị trường tự điều chỉnh.
Cơ chế thứ hai: tác động vào forward points để làm carry kém hấp dẫn hơn
Nhiều vị thế USD/JPY trên thị trường không chỉ đơn thuần là mua và bán giao ngay. Phần lớn là các vị thế carry trade được kết hợp với phòng vệ bằng hợp đồng kỳ hạn. Khi forward points hoặc basis thay đổi theo hướng bất lợi, chi phí giữ vị thế tăng lên rõ ràng. Lúc đó, người nắm giữ vị thế tự giảm quy mô và tự hạ mức đòn bẩy. Không cần mệnh lệnh nào được đưa ra, động cơ giữ vị thế tự yếu đi. Cách điều chỉnh này diễn ra ở cấp độ động lực, chứ không diễn ra trên bảng giá một cách đột ngột.
Cơ chế thứ ba: tín hiệu phối hợp với Mỹ làm tăng hiệu lực răn đe
Trong trường hợp có sự phối hợp về mặt thông điệp, hiệu quả răn đe sẽ tăng lên rõ ràng. Khi Katayama nói rằng bà và Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cùng chia sẻ lo ngại về việc đồng yên mất giá theo một chiều kéo dài, giới giao dịch hiểu rằng phía Nhật có thêm không gian hành động. Không gian hành động này không nằm ở lệnh, mà nằm ở nhận thức của thị trường. Khi nhận thức thay đổi, hành vi giao dịch cũng thay đổi theo. Thị trường tự kỷ luật trước khi hành động chính thức xuất hiện, và USD/JPY có thể lùi xuống chỉ bằng tín hiệu đó.
Bảng forward points đang phản ánh hành vi gì của thị trường
Trước hết cần nói rõ bảng số liệu này không phải là dữ liệu phụ. Đây là dữ liệu nằm ở tầng cấu trúc nơi dòng tiền tổ chức thật sự vận hành. Các con số được ghi nhận ở các kỳ hạn 12 năm, 15 năm, 20 năm và 30 năm đều là forward points âm rất sâu. Điều này cho thấy giao dịch đang diễn ra không còn là giao dịch ngắn hạn, mà là giao dịch tái cấu trúc danh mục ở quy mô lớn.
Cụ thể, forward points ở kỳ hạn 12 năm nằm quanh mức âm hơn 3.500 điểm, kỳ hạn 15 năm nằm quanh mức âm hơn 4.100 điểm, kỳ hạn 20 năm nằm quanh mức âm gần 4.900 điểm, và kỳ hạn 30 năm nằm quanh mức âm hơn 5.600 điểm. Những mức này chỉ xuất hiện khi có tổ chức chấp nhận khóa tỷ giá trong thời gian rất dài. Đây là hành vi chỉ xảy ra khi người nắm giữ vốn đang thay đổi cách nhìn về tương lai của đồng tiền.
Từ đây có thể hiểu rằng các giao dịch này không nhằm mục tiêu kiếm lời trong ngắn hạn. Mục tiêu là chuyển trạng thái nắm giữ USD sang trạng thái an toàn hơn, trong khi vẫn giữ được cấu trúc danh mục. Điều này giải thích vì sao thị trường giao ngay bắt đầu hạ nhiệt mà không cần can thiệp trực tiếp.
Ai là người đứng sau những giao dịch kỳ hạn dài như vậy
Ở các kỳ hạn từ 12 năm tới 30 năm, chỉ có một số nhóm tổ chức đủ khả năng thực hiện. Nhóm thứ nhất là các quỹ hưu trí và công ty bảo hiểm của Nhật. Những tổ chức này nắm giữ khối lượng vốn rất lớn và luôn phải phòng vệ rủi ro tỷ giá trong thời gian dài. Khi họ bán USD kỳ hạn dài, forward points bị kéo xuống rất sâu, đúng như con số đang thấy trong bảng.
Nhóm thứ hai là hệ thống ngân hàng Nhật đang điều chỉnh lại bảng cân đối kế toán. Khi chi phí nắm giữ USD tăng lên, họ không mua thêm USD giao ngay, mà dùng FX Swap dài hạn để đóng trạng thái dần dần. Đây là cách điều chỉnh có trật tự, không gây sốc cho thị trường.
Nhóm thứ ba là các định chế nước ngoài đang giảm dần tỷ trọng tài sản định giá bằng USD. Thay vì bán giao ngay và gây biến động mạnh, họ bán USD qua hợp đồng kỳ hạn dài. Cách làm này giúp họ rút vốn trong trật tự, đồng thời làm thị trường tự điều chỉnh.
Hành vi này dẫn tới điều gì tiếp theo trên USD/JPY
Khi forward points dài hạn bị kéo xuống sâu như vậy, có ba hệ quả xuất hiện gần như cùng lúc. Thứ nhất, carry trade trên USD/JPY trở nên kém hấp dẫn hơn vì chi phí phòng vệ tăng lên rõ ràng. Khi động cơ giữ vị thế yếu đi, người nắm giữ vị thế tự giảm quy mô.
Thứ hai, áp lực mua USD ở thị trường giao ngay giảm đi vì nhu cầu USD đã được giải quyết qua FX Swap. Khi giao ngay không còn chịu áp lực, bảng giá tự hạ nhiệt. Đây là quá trình diễn ra từ từ, không cần hành động công khai.
Thứ ba, thị trường hiểu rằng các tổ chức lớn đang chuẩn bị cho kịch bản USD/JPY thấp hơn trong tương lai dài hạn. Chỉ riêng sự thay đổi nhận thức này cũng đủ khiến các vị thế đầu cơ giảm bớt.
