Có những cuộc chiến mở màn bằng bom đạn. Nhưng thứ quyết định nó kết thúc ra sao nhiều khi lại không nằm ở tiếng nổ đầu tiên, mà nằm ở những gì bắt đầu rung chuyển phía sau nó: giá dầu, lợi suất trái phiếu, nợ chính phủ, niềm tin thị trường và cả khả năng chịu đựng chính trị của người cầm quyền.
Epic Fury ngay từ đầu đã không phải là một chiến dịch chỉ để đánh Iran cho suy yếu. Nó được mở ra với hai mục tiêu song song rất rõ. Một là mục tiêu quân sự, tức là đánh vào cái mà Washington gọi là mối đe dọa cận kề, phá hạ tầng chỉ huy, bẻ gãy năng lực răn đe và làm Tehran mất dần khả năng phản kháng trực diện. Hai là mục tiêu kinh tế, tức là không để chiến tranh biến thành một cú sốc dầu mới, không để lạm phát bật trở lại, không để lợi suất dâng cao hơn và không để bài toán đáo nợ của chính phủ Mỹ trở nên căng thẳng hơn đúng lúc Nhà Trắng vừa chịu cú đánh pháp lý từ SCOTUS vào nền tảng thuế quan cũ.
Đến hôm nay, nhìn bề mặt thì Trump đã đạt được một phần không nhỏ. Iran bị tổn thất nặng ở tầng lãnh đạo và quân sự. Nhưng nhìn sâu hơn, phần khó nhất vẫn còn nằm đó. Chế độ Iran chưa sụp. Hormuz chưa thật sự thông. Dầu chưa trở lại trạng thái ổn định. Và thị trường vẫn đang hành xử như thể rủi ro lớn nhất chưa đi qua.
Vì vậy, câu hỏi thật sự thời điểm này là: Epic Fury có đủ sức khép lại cả mặt trận quân sự lẫn mặt trận kinh tế hay không, hay Trump đang phải chuẩn bị một con đường thoái lui đủ đẹp về mặt truyền thông trước khi thực địa kịp cho ông một kết thúc trọn vẹn.
Xem thêm: Epic Fury còn bao nhiêu thời gian
Epic Fury đã đạt được những mục tiêu nào?
Đánh vào tầng lãnh đạo tối cao của Iran
Đây là kết quả rất lớn về mặt quân sự và biểu tượng quyền lực. Reuters cho biết trong đòn mở màn ngày 28/02, Ayatollah Ali Khamenei đã thiệt mạng trong không kích của liên quân Mỹ–Israel. Chỉ riêng việc hạ được lãnh tụ tối cao của Iran đã cho thấy Epic Fury đã chọc thủng được tầng bảo vệ quan trọng nhất của chế độ. Về mặt tâm lý chiến và uy tín quyền lực, đây là một cú đánh rất nặng.
Làm suy yếu mạnh năng lực quân sự cứng của Iran
Phần này có thể hiểu đơn giản là những trụ cột tác chiến truyền thống của Iran đã bị tổn thất đáng kể. Reuters dẫn lời Trump nói cuộc chiến đã “very complete” và năng lực hải quân, hệ thống thông tin liên lạc và không quân của Iran đã bị phá hủy ở mức rất nặng. Dù cách Trump nói có tính chính trị, nhưng thực tế là ngay cả Netanyahu cũng công khai bảo vệ chiến dịch và nói Iran đã bị tổn hại rất sâu ở cả tầng quân sự lẫn bộ máy an ninh. Như vậy, mục tiêu bẻ gãy phần sức mạnh cứng đã đạt được một phần đáng kể.
Giảm bớt khả năng phản kích trực diện của Iran trong ngắn hạn
Dù chiến tranh chưa kết thúc, dữ liệu thị trường và thông tin chiến trường đều cho thấy khả năng đánh trả theo kiểu ồ ạt của Iran đã suy yếu đi. Đây không có nghĩa Iran hết năng lực. Nhưng nó có nghĩa là cường độ phản kích trực tiếp đã bị ép xuống so với những ngày đầu. Điều này phù hợp với logic rằng các cơ sở tên lửa, chỉ huy và điều phối đã bị đánh trúng ở mức đủ sâu để làm giảm hiệu quả phản công nhanh. Tuy nhiên, phần này vẫn phải nói cẩn thận vì Iran đã chuyển một phần đòn đáp trả sang mặt trận gián đoạn năng lượng và vận tải thay vì chỉ bắn trả theo kiểu đối xứng.
Buộc Iran phải chuyển từ tư thế răn đe sang tư thế cầm cự
Đây là một thành quả quan trọng nhưng nhiều khi ít được nói ra. Trước chiến dịch, Iran giữ vai trò đe dọa khu vực bằng khả năng tên lửa, proxy và Hormuz. Sau gần hai tuần giao tranh, dữ liệu Reuters cho thấy Tehran phải đặt cược nhiều hơn vào chiến lược endurance và disruption, tức là sống sót, kéo dài và gây rối ở năng lượng, thay vì thể hiện một tư thế chủ động áp đặt thế trận quân sự. Nói cách khác, Mỹ đã ép Iran từ thế công đe dọa sang thế thủ tiêu hao. Điều đó là một thành công quân sự có thật của Trump.
Mở mặt trận bình ổn dầu để ngăn cú sốc giá năng lượng mất kiểm soát hoàn toàn
Phần này không có nghĩa là Trump đã kéo dầu xuống thấp. Điều đúng hơn là ông đã buộc bộ máy Mỹ phải mở ngay một loạt công cụ kinh tế để ngăn tình hình xấu hơn nữa. Reuters cho biết Mỹ đã cho phép các nước mua dầu Nga mắc kẹt trên biển trong 30 ngày để ổn định thị trường năng lượng toàn cầu. Cùng lúc, Mỹ tung 172 triệu thùng từ SPR trong gói phối hợp 400 triệu thùng của IEA. Nếu nhìn theo góc độ điều hành khủng hoảng, đây là một mục tiêu kinh tế đã được kích hoạt thành công: tức là Nhà Trắng đã dựng được hàng rào ứng phó để dầu không lao vào trạng thái hỗn loạn hoàn toàn.
Một phần mục tiêu bảo vệ mặt trận tài khóa và rollover nợ bằng cách chặn bớt cú sốc dầu lan sang lợi suất
Đây là phần phải nói rất chuẩn. Chưa thể nói Trump đã giải xong bài toán nợ. Nhưng có thể nói ông đã hành động theo đúng hướng để giảm bớt rủi ro. Bối cảnh lúc đó là thâm hụt ngân sách Mỹ năm tài khóa 2026 được CBO dự báo ở mức 1.853 nghìn tỷ USD, còn phát hành ròng T-bills năm 2026 theo ước tính JPMorgan mà Reuters dẫn lại là khoảng 555 tỷ USD. Trong một bối cảnh như vậy, nếu dầu tăng dựng đứng và lạm phát bật trở lại thì áp lực lên lợi suất và rollover nợ sẽ căng thẳng hơn rất nhiều. Việc xả SPR và nới một phần dòng dầu Nga vì vậy có thể xem là bước đi nhằm chặn phản ứng dây chuyền đó. Tức là chưa giải quyết xong, nhưng đã chặn bớt phần nguy hiểm nhất trong ngắn hạn.
Bù lại một phần khoảng trống kinh tế sau cú đánh pháp lý từ SCOTUS
Trước khi chiến tranh bùng lên, Reuters cho biết SCOTUS đã bác phần lớn gói thuế quan toàn cầu của Trump ngày 20/02/2026. Sau đó còn xuất hiện rủi ro hoàn thuế quy mô rất lớn cho giới nhập khẩu. Điều đó làm suy yếu một công cụ kinh tế và tài khóa mà Trump từng dựa vào. Trong bối cảnh đó, Epic Fury không chỉ là chiến tranh. Nó còn là một nỗ lực tái lập thế chủ động chính trị và kinh tế bằng cách chuyển trọng tâm sang an ninh, năng lượng và điều hành khủng hoảng. Nếu nhìn theo góc này, Trump đã đạt được mục tiêu chuyển sân chơi. Tức là từ chỗ bị động sau cú đòn SCOTUS, ông đã kéo toàn bộ câu chuyện quốc gia sang mặt trận chiến tranh và năng lượng.
Những gì Trump chưa đạt được?
Reuters cho biết ngay cả Netanyahu cũng thừa nhận sự sụp đổ của chính quyền Iran là điều chưa chắc xảy ra, còn tình báo Mỹ đánh giá chính phủ Iran hiện không ở trạng thái có nguy cơ sụp đổ. Nghĩa là mục tiêu sâu hơn là làm Tehran gãy hẳn ở tầng chế độ thì đến lúc này Trump chưa đạt được. Nếu có, mới chỉ là tạo ra điều kiện bất lợi hơn cho Iran chứ chưa phải đẩy họ tới bờ sụp đổ.
Mục tiêu thứ hai Trump chưa đạt được là làm xuất hiện một làn sóng nổi dậy đủ lớn từ bên trong Iran. Đây là phần rất quan trọng vì ngay từ đầu phía Israel đã nói tới chuyện tạo điều kiện để thay đổi chính trị phải đến từ nội bộ Iran. Nhưng dữ liệu mới nhất lại đi theo hướng khác. Reuters cho biết Netanyahu đã thừa nhận chưa có dấu hiệu quần chúng nổi dậy kể từ khi chiến tranh bắt đầu, dù trước đó Iran từng có các đợt bất mãn xã hội. Một nguồn đối lập Iran cũng nói rất thẳng rằng ném bom tự nó không thể lật đổ hàng giáo quyền nếu không có một lực đẩy quần chúng đủ mạnh. Như vậy, mục tiêu “mở cửa cho thay đổi từ bên trong” đến giờ mới chỉ dừng ở mức kỳ vọng, chưa thành hiện thực.
Mục tiêu thứ ba Trump chưa đạt được là khóa hoàn toàn mặt trận Hormuz và vận tải năng lượng. Đây có thể là phần thất bại chiến lược rõ nhất ở mặt kinh tế. Reuters cho biết Iran vẫn dùng Hormuz như một đòn bẩy, một mặt thì lãnh đạo tối cao mới Mojtaba Khamenei tuyên bố có thể giữ eo biển này đóng, mặt khác Bộ Ngoại giao Iran lại yêu cầu tàu thuyền phải phối hợp với hải quân Iran khi đi qua. Cùng lúc đó, Reuters ghi nhận đã có 16 tàu dân sự bị tấn công, còn IEA gọi đây là cú gián đoạn nguồn cung dầu lớn nhất lịch sử. Nếu một chiến dịch thật sự sắp kết thúc trong ngắn hạn, thì chỗ nghẽn sống còn nhất của thị trường dầu lẽ ra phải được nới ra rõ hơn. Nhưng đến hôm nay, nó vẫn còn nguyên tính chất cưỡng bức và bất định.
Mục tiêu thứ tư Trump chưa đạt được là đưa thị trường dầu trở về trạng thái ổn định thật sự. Đúng là Nhà Trắng đã mở được hàng rào ứng phó, như xả dự trữ và tìm cách tăng nguồn cung thay thế. Nhưng nói rằng đã kiểm soát xong mặt trận dầu thì vẫn còn quá sớm. Reuters cho biết Brent ngày 12/03 chốt ở 100.46 USD một thùng, WTI ở 95.70 USD và từ khi chiến tranh bắt đầu ngày 28/02, hai hợp đồng này đã tăng lần lượt hơn 36% và 39%, có lúc vượt 119 USD. Goldman Sachs thậm chí còn kéo dài giả định gián đoạn Hormuz từ 10 ngày lên 21 ngày, rồi thêm 30 ngày phục hồi dần. Tức là các desk lớn vẫn đang định giá thời gian gián đoạn dài hơn chứ không ngắn lại. Như vậy, Trump đã chống được trạng thái vỡ trận, nhưng chưa đạt tới trạng thái bình ổn thật sự.
Mục tiêu thứ năm Trump chưa đạt được là cắt đứt hoàn toàn khả năng Iran kéo chiến tranh sang mặt trận tiêu hao kinh tế. Đây là điều rất đáng chú ý. Reuters mô tả khá rõ rằng chiến lược của Iran hiện nay là endurance và disruption, tức là sống sót càng lâu càng tốt, đồng thời làm cho đối phương phải trả giá qua dầu mỏ, vận tải, bảo hiểm, lạm phát và tâm lý thị trường. Nói cách khác, dù Iran bị đánh rất đau, Tehran vẫn giữ được khả năng gây tổn thất cho hệ thống kinh tế khu vực và cho narrative kinh tế của chính Trump. Đây là lý do vì sao một chiến dịch có thể thắng ở tầng không kích nhưng vẫn chưa thắng ở tầng ép đối phương chấp nhận kết thúc.
Mục tiêu thứ sáu Trump chưa đạt được là bảo vệ trọn vẹn câu chuyện kinh tế trong nước Mỹ khỏi cú sốc Iran. Reuters nói khá rõ rằng cuộc chiến này đang đe dọa narrative kinh tế vốn là trọng tâm lớn trong vận động chính trị của Trump. Giá xăng đã tăng khoảng 22%, thị trường chứng khoán chịu sức ép và Nhà Trắng phải gấp rút tìm cách hạ dầu. Điều này rất quan trọng, vì ban đầu Epic Fury có thể còn mang một kỳ vọng ngầm là vừa đánh Iran vừa kiểm soát được phản ứng dây chuyền trong nước. Nhưng đến hiện tại, cú sốc chiến tranh đã bắt đầu cắn ngược vào chính câu chuyện tăng trưởng và ổn định mà Trump muốn bảo vệ.
Mục tiêu thứ bảy Trump chưa đạt được là tạo ra một kết thúc ngoại giao đủ rõ để market tin rằng chiến tranh sắp sang pha khép lại. Đúng là gần đây có nhiều tín hiệu ngoại giao hơn, đặc biệt là khi Putin nói với Trump rằng Nga có một số ý tưởng cho một kết thúc chính trị và ngoại giao nhanh với Iran. Nhưng ở thời điểm hiện tại, những tín hiệu đó vẫn còn rời rạc.
Trump đã sa lầy vào hồ sơ Iran và giờ là lúc thoái lui trong vinh dự
Khi chưa đạt được những mục tiêu sâu hơn như làm chế độ Iran rung chuyển thật sự, làm nổ ra một làn sóng nội biến đủ lớn, hay khóa hoàn toàn Hormuz và mặt trận dầu mỏ, Trump rõ ràng không muốn để Epic Fury trượt sang trạng thái sa lầy rồi biến thành một thất bại toàn diện. Vì vậy, ông bắt đầu mở đồng thời nhiều mặt trận khác, nhìn bề mặt thì rời rạc, nhưng nếu ghép lại thì lại thành một chuỗi hành động rất nhất quán.
Một mặt, Trump gây sức ép lên Fed bằng cách công khai nói Powell “should be dropping Interest Rates, IMMEDIATELY” đúng lúc giá dầu tăng vì chiến tranh Iran.
Mặt khác, Bessent lại chuẩn bị gặp Phó thủ tướng Hà Lập Phong ở Paris ngày 15–16/3 để “continue the U.S.-China trade and economic dialogue”, trong bối cảnh Washington muốn giảm thâm hụt song phương và giữ kênh đàm phán còn mở trước cuộc gặp Trump–Tập cuối tháng.
Cùng lúc đó, Bộ Tài chính Mỹ cấp giấy phép 30 ngày cho các nước mua dầu Nga và sản phẩm dầu Nga đang bị mắc kẹt trên biển, áp dụng với dầu đã được chất lên tàu tính đến ngày 12/3 và có hiệu lực đến ngày 11/4.
Đây là bước đi nhằm ổn định thị trường năng lượng bị chiến tranh Iran làm chao đảo, đi cùng với việc Mỹ xả 172 triệu thùng từ SPR trong gói phối hợp 400 triệu thùng của IEA.
Ở một hướng khác, sau cú đòn pháp lý từ SCOTUS hồi 20/2 làm sụp phần lớn nền tảng thuế quan cũ, Trump lại xoay sang mở các cuộc điều tra mới theo Section 301 để tái dựng sức ép thuế quan. Reuters cho biết các cuộc điều tra mới này nhắm vào 16 đối tác lớn, trong đó có Trung Quốc, Liên minh châu Âu và Mexico, với mục tiêu rõ ràng là dựng lại đòn bẩy thuế sau khi Tòa Tối cao làm yếu đi hệ thống cũ.
Và ở phía quân sự, Lầu Năm Góc phải họp với các tập đoàn quốc phòng lớn để tăng tốc sản xuất sau khi các đợt tấn công Iran làm hao hụt kho dự trữ vũ khí, còn Nhà Trắng đang tính tới một gói ngân sách bổ sung khoảng 50 tỷ USD để thay thế số vũ khí đã dùng.
Nói dễ hiểu hơn, khi chưa thể ép Iran gục hẳn trong thời gian ngắn, Trump bắt đầu tìm cách bẻ câu chuyện sang chỗ khác. Ép Fed hạ lãi suất là để giành lại narrative tăng trưởng và làm mềm chi phí vốn đúng lúc dầu đang đe dọa kéo lạm phát và lợi suất đi lên.
Mở đàm phán Paris với Trung Quốc là để giữ cho chuỗi cung ứng, đất hiếm, thương mại song phương và cả bàn cờ Trump–Tập không bị chiến tranh Iran phá nát hoàn toàn. Cho phép xả dầu Nga mắc cạn là để đổi một phần đạo đức trừng phạt lấy thời gian ổn định giá năng lượng, vì nếu dầu tiếp tục dựng lên thì cú sốc đó sẽ đánh thẳng vào xăng, vào CPI, vào kỳ vọng lãi suất và vào bài toán rollover nợ của chính phủ Mỹ.
Còn việc khởi động lại Section 301 sau SCOTUS, trong lúc hệ thống hoàn thuế 166 tỷ USD mới chỉ ở mức hoàn thành từ 40% đến 80% và hơn 330.000 nhà nhập khẩu liên quan tới 53 triệu lô hàng vẫn đang mắc trong mớ hoàn tiền, có thể được đọc như một nỗ lực dựng lại nguồn thu, dựng lại đòn bẩy đàm phán và dựng lại thế chủ động chính trị sau khi công cụ thuế quan cũ bị đập vỡ.
Epic Fury từ một chiến dịch quân sự đang dần bị kéo thành một chiến dịch quản trị khủng hoảng tổng hợp, nơi Trump không chỉ đánh Iran mà còn cố ép Fed, xoay dầu Nga, kéo Trung Quốc vào khuôn khổ đàm phán và tái vũ trang mặt trận thuế quan để không bị kẹt trong thế vừa sa lầy quân sự vừa hụt công cụ kinh tế. Các động tác vài giờ qua không còn mang dáng vẻ của một Nhà Trắng tin rằng mình sắp thắng nhanh, mà giống hơn với một Nhà Trắng đang khẩn cấp mở nhiều van xả cùng lúc để tránh một vòng xoáy bất lợi hơn.
