Ngày 20/01/2026 thị trường tài chính toàn cầu đồng loạt đổi nhịp vận hành. S&P 500 giảm 2.06 phần trăm. Nasdaq giảm 2.39 phần trăm. Dow giảm 1.76 phần trăm. Chỉ số biến động VIX tăng lên mức cao nhất kể từ tháng 11. Vàng được mua vào với cường độ rõ rệt. Bitcoin giảm hơn 3 phần trăm. Những con số này xuất hiện trong cùng một ngày và cùng một thời điểm. Nhịp điệu đó không phải là sự trùng hợp ngẫu nhiên mà là hệ quả của những toan tính chính trị phía sau.
Ở phía châu Âu, khái niệm ACI bắt đầu được nhắc tới như một công cụ cưỡng chế kinh tế có thể kích hoạt. Ở phía thị trường, cụm từ Sell America bắt đầu xuất hiện trong các báo cáo quản trị rủi ro. Hai tín hiệu này cho thấy câu chuyện đã vượt khỏi khung thương mại. Đây là thời điểm tài sản tài chính bắt đầu được nhìn như công cụ địa chính trị.
Nếu chỉ là một lời đe dọa thương mại thông thường thì phản ứng của thị trường sẽ phân hóa theo ngành và theo khu vực. Doanh nghiệp chịu thuế sẽ bị bán trước. Doanh nghiệp không liên quan sẽ ít bị tác động. Nhưng thực tế diễn ra hoàn toàn khác. Cổ phiếu bị bán trên diện rộng. Biến động tăng nhanh. Dòng tiền rời khỏi tài sản rủi ro và tìm đến tài sản phòng thủ. Điều này cho thấy thị trường không đọc câu chuyện theo hướng lợi nhuận doanh nghiệp. Thị trường đang đọc câu chuyện theo hướng chế độ rủi ro.
Bài viết này sẽ phân tích động cơ mục đích của Trump đồng thời là các đòn đáp trả của EU dưới góc độ tài chính, có rất nhiều cách để để tạo ra ưu thế trên chiến địa Greenland bên nào nắm lợi thế về dòng tiền thì bên đó sẽ chiến thắng cuộc chơi.
Trump cố ý tạo một cuộc khủng hoảng đồng minh có kiểm soát
Ở phần mở đầu chúng ta đã thấy thị trường phản ứng như trước một cú sốc chế độ rủi ro. Cổ phiếu bị bán trên diện rộng. VIX tăng nhanh. Vàng được mua vào. Bitcoin bị xả mạnh. Những phản ứng này thường chỉ xuất hiện khi thị trường cảm nhận rằng một nền tảng an ninh hoặc một trật tự quen thuộc đang bị thử thách. Và khi ghép điều đó với chuỗi hành động của Trump thì mọi thứ bắt đầu khớp lại với nhau.
Thực ra Trump không tạo ra cú sốc bằng một tuyên bố duy nhất. Trump thiết kế một chuỗi hành động nhiều lớp để thị trường buộc phải tự điều chỉnh định giá. Có thể hiểu đơn giản là thị trường phản ứng trước khi chính trị kịp diễn giải.
Mảnh ghép điên rồ nằm ở chỗ này. Trump cố ý tạo ra một cuộc khủng hoảng đồng minh có kiểm soát. Ông không muốn phá vỡ hệ thống ngay lập tức. Ông muốn làm hệ thống rung lên đủ mạnh để từng mắt xích phải tự lộ ra điểm yếu.
Động tác đầu tiên là tạo chi phí ngay lập tức bằng thuế quan. Lộ trình 10 phần trăm bắt đầu từ 01/02 và nâng lên 25 phần trăm vào tháng 6 không phải để thu tiền mà để tạo sức ép nội bộ. Khi chi phí xuất hiện thì doanh nghiệp phản ứng. Khi doanh nghiệp phản ứng thì chính phủ buộc phải chia rẽ trong cách trả lời. Chính điều này tạo ra tín hiệu bất ổn mà thị trường đã định giá từ trước.
Động tác thứ hai là bẻ gãy sự thống nhất của EU. Pháp giữ lập trường cứng rắn. Trong khi đó nhiều nước khác lại kêu gọi đối thoại. Bắc Âu im lặng vì liên quan trực tiếp đến Greenland. Những khác biệt này làm lộ rõ rằng châu Âu không có một tiếng nói an ninh chung. Và khi điều đó lộ ra thì thị trường hiểu rằng trật tự đồng minh đang bước vào giai đoạn thử thách thật sự.
Động tác thứ ba là hạ uy tín khái niệm “đồng minh chịu trách nhiệm an ninh” bằng câu chuyện Chagos. Trump công kích UK không phải để nhắc lại lịch sử. Trump dùng Chagos để chứng minh rằng ngay cả những căn cứ chiến lược cũng có thể bị trao đổi nếu đồng minh không còn đủ khả năng kiểm soát. Khi thông điệp này được đưa ra thì câu chuyện Greenland lập tức chuyển sang cấp độ an ninh toàn khối.
Trump đang ép châu Âu dùng vũ khí tài chính.
Châu Âu nắm lượng lớn tài sản Mỹ. Phần lớn là cổ phiếu. Một phần là trái phiếu. Đây là điều thị trường đều biết. Nhưng điều ít người nói ra là chỉ cần châu Âu phát tín hiệu rằng họ có thể bán phối hợp thì điều kiện tài chính tại Mỹ sẽ bị siết lại ngay lập tức mà không cần bán thật.
Đây là thứ mà Trump hiểu rất rõ. Và đây cũng là lý do Trump đưa câu chuyện Greenland ra Davos. Davos không phải là nơi thương lượng. Davos là nơi trình diễn quyền lực trước thị trường toàn cầu. Khi một thông điệp được nói ở Davos thì nhà đầu tư tự hành động trước khi chính sách được ký.
Có thể là Trump đang ép EU chọn một trong hai con đường. Một là chấp nhận Greenland như một phần của trật tự an ninh Mỹ. Hai là kích hoạt một cuộc chiến tài chính mà chính EU cũng không chắc mình kiểm soát được.
Khi Trump nhắc đến việc Anh giao Chagos cho Mauritius thì đó không phải là câu chuyện thuộc địa. Đó là câu chuyện trách nhiệm an ninh. Diego Garcia là căn cứ quân sự chiến lược của Mỹ. Khi Anh chấp nhận giao quyền kiểm soát thì Trump có cớ để nói rằng đồng minh không còn đáng tin trong các vấn đề an ninh chiến lược.
Thông điệp ở đây rất rõ. Nếu không kiểm soát thì không thể giao phó. Nếu không giao phó thì Mỹ phải tự hành động. Và khi Mỹ tự hành động thì các thỏa thuận cũ không còn giá trị.
Khi ghép tất cả mảnh ghép lại với nhau thì câu chuyện hiện ra rất rõ. Đây không phải là tranh chấp thương mại. Đây không phải là mua bán đất. Đây là một cuộc tái định nghĩa quan hệ đồng minh bằng công cụ tài chính.
Trump đang hỏi châu Âu một câu hỏi rất nghiêm túc: “Các anh còn muốn được bảo vệ hay muốn tự đứng một mình. Và nếu muốn được bảo vệ thì phải chấp nhận rằng an ninh bây giờ có giá. Giá đó là thương mại. Là tài sản. Là quyền quyết định.”
Nhìn chung đây mới chỉ là mở màn. Davos chỉ là sân khấu đầu tiên. Những gì diễn ra sau đó sẽ quyết định châu Âu còn là một trụ cột quyền lực hay chỉ là một vùng đệm được mặc cả bằng thuế quan và dòng tiền.
“Bazooka” của EU: ACI và đòn tài chính Sell America
Tất nhiên là EU sẽ không thể khoanh tay đứng nhìn khi triệu tập một cuộc họp khẩn cấp vào ngày hôm qua. Trong tay họ đang có những công cụ gì để đáp trả, chúng ta hãy cùng phân tích:
EU có hai lớp công cụ. Một lớp là công cụ thương mại có số tiền cụ thể. Một lớp là công cụ tài chính nằm trong tay khu vực tư nhân với quy mô đủ lớn để làm Mỹ khó chịu.
ACI là gì?
EU đang bàn khả năng dùng Anti Coercion Instrument ACI và tái kích hoạt gói thuế quan khoảng €93bn. Con số €93bn này không phải lời nói chung chung. Reuters mô tả đây là một gói thuế áp lên 93 tỷ euro hàng nhập khẩu từ Mỹ tương đương 107.7 tỷ USD và gói này có cơ chế tự kích hoạt trở lại vào ngày 06/02 sau thời gian tạm đình chỉ 6 tháng.
Điều này có nghĩa là EU đang nói với Washington rằng EU có sẵn một danh mục hàng hóa đủ lớn để đánh trả ngay khi vượt qua ngưỡng chịu đựng chính trị.
ACI không chỉ là tăng thuế. Reuters mô tả ACI là công cụ có thể giới hạn khả năng tiếp cận của Mỹ đối với đấu thầu công, hoạt động đầu tư, hoạt động ngân hàng hoặc hạn chế thương mại dịch vụ. Đây là điểm nhạy cảm vì Mỹ có thặng dư với EU ở một số mảng dịch vụ và đặc biệt là dịch vụ số.
Có thể hiểu đơn giản là EU đang đưa ra lựa chọn “đánh vào sentiment thị trường” chứ không chỉ “đánh vào hàng hóa”. Điều này khiến đòn trả đũa có độ răn đe cao hơn vì nó chạm vào mô hình kinh doanh.
Tuy nhiên người đọc vẫn có quyền phản biện. EU nói vậy có nghĩa là EU sẽ làm thật hay chỉ là dựng rào tâm lý để mặc cả. Câu trả lời nằm ở cấu trúc quyền lực của EU. Thuế €93bn là thứ EU có thể quyết nhanh hơn vì nó đi theo cơ chế thương mại đã quen vận hành. ACI là thứ khó hơn vì nó đụng đến dịch vụ, đầu tư, tài chính và quy chế pháp lý. Vì vậy ACI giống một cây gậy răn đe. Còn gói €93bn giống một nấc thang hành động có ngày tháng rõ ràng.
Phần “điên rồ” nằm ở chỗ khác. Đòn thật sự khiến thị trường giật mình không phải là €93bn. Đòn thật sự là câu chuyện “Sell America” vì nó nhắm vào nơi Mỹ nhạy cảm nhất là nhu cầu vốn ngoại.
Sell America là gì nữa?
Sell America là một trạng thái hành vi của dòng tiền toàn cầu khi niềm tin vào tài sản Mỹ bị suy giảm. Nó không phải là một quyết định chính trị tập trung. Nó là kết quả của hàng nghìn quyết định quản trị rủi ro riêng lẻ diễn ra cùng lúc trong các tổ chức tài chính lớn.
Có thể hiểu đơn giản là thế này. Trong nhiều thập kỷ qua tài sản Mỹ luôn được coi là nơi giữ tiền an toàn. Khi thế giới bất ổn thì tiền chảy vào Mỹ. Khi tăng trưởng toàn cầu mạnh thì tiền vẫn ở lại Mỹ vì tính thanh khoản cao và thị trường sâu. Sell America xảy ra khi logic này bị đảo ngược. Khi nhà đầu tư bắt đầu nghĩ rằng giữ tài sản Mỹ không còn là lựa chọn mặc định nữa thì họ bắt đầu giảm tỷ trọng, tăng phòng vệ hoặc hồi hương vốn.
Sell America không có nghĩa là bán sạch tài sản Mỹ. Trong thực tế gần như không ai có thể làm vậy. Sell America là sự thay đổi ở biên. Đó là giảm tốc độ mua mới. Đó là hạ tỷ trọng trong kỳ tái cân bằng. Đó là tăng tỷ lệ phòng vệ tỷ giá. Đó là chuyển dòng tiền mới sang thị trường khác. Chính những thay đổi nhỏ nhưng đồng loạt này mới là thứ làm thị trường Mỹ chịu áp lực.
Thị trường trái phiếu Kho bạc Mỹ có quy mô khoảng 30 nghìn tỷ USD. Quy mô này khiến việc rời bỏ hoàn toàn là khó khăn. Tuy vậy điểm yếu là Mỹ vẫn có thể bị tổn thương trước dòng vốn rút ra.
Đến đây cần gắn số liệu sở hữu để người đọc thấy “vũ khí” nằm ở đâu. Theo số liệu của Deutsche Bank các quốc gia châu Âu nắm khoảng 8 nghìn tỷ USD tài sản Mỹ gồm cổ phiếu và trái phiếu. Con số 8 nghìn tỷ USD này không phải một con số để đe dọa mà là nền tảng cho cơ chế gây sức ép tài chính và 8 nghìn tỷ này hiện đang do các tổ chức sau nắm giữ.
Nhóm tổ chức nắm giữ và có khả năng tạo tác động gồm 4 khối chính. Khối thứ nhất là quỹ hưu trí. Khối thứ hai là doanh nghiệp bảo hiểm. Khối thứ ba là ngân hàng và công ty quản lý tài sản. Khối thứ tư là khu vực công gồm dự trữ ngoại hối và các quỹ thuộc nhà nước. EU rất khó buộc khu vực tư nhân bán tài sản USD. Điều này có nghĩa hành vi bán nếu xảy ra sẽ đi theo động lực lợi ích danh mục chứ không đi theo mệnh lệnh hành chính.
Trong bối cảnh đó hành vi cụ thể sẽ không phải là “bán sạch” mà nó sẽ xảy ra theo 5 bước.
Bước 1 là giảm tốc độ mua mới. Quỹ hưu trí và bảo hiểm có dòng tiền đóng góp định kỳ. Khi rủi ro chính trị tăng lên họ có thể hạ tỷ trọng phân bổ vào cổ phiếu Mỹ trong kỳ tái cân bằng tiếp theo. Đây là hành vi mềm nhưng lại tạo lực kéo dài.
Bước 2 là bán phần danh mục dễ thanh khoản. Phần này thường là ETF cổ phiếu Mỹ, hợp đồng tương lai chỉ số Mỹ, trái phiếu Kho bạc kỳ hạn chuẩn. Đây là những công cụ có thị trường sâu nên tổ chức có thể giảm rủi ro nhanh mà không làm lộ ý đồ quá sớm.
Bước 3 là tăng phòng vệ tỷ giá. Một tổ chức châu Âu nắm tài sản USD thường quyết định tỷ lệ hedge EURUSD hoặc GBPUSD. Khi rủi ro tăng họ có thể nâng tỷ lệ hedge. Hành vi này tạo áp lực lên đồng USD mà không cần bán tài sản cơ sở ngay lập tức. “Sell America” là trạng thái mà cổ phiếu, trái phiếu Kho bạc và đồng USD cùng suy yếu. Đây chính là kênh phòng vệ cộng hưởng.
Bước 4 là hồi hương vốn theo ví dụ nhỏ nhưng có tính biểu tượng. Business Insider nêu rằng các quỹ hưu trí Đan Mạch từng là nhóm sớm hồi hương vốn và cắt giảm mức phơi nhiễm USD trong các đợt bất định liên quan chính sách của Trump. Cụ thể là quỹ hưu trí Đan Mạch Akademikerpension được nhắc đến trong bối cảnh “Sell America” gia tốc.
Một ví dụ đơn lẻ không tạo ra cú sốc định lượng ngay lập tức. Tuy vậy ví dụ đơn lẻ lại tạo ra câu chuyện lan truyền trong giới quản trị rủi ro. Thị trường sợ nhất là câu chuyện có thể nhân lên.
Bước 5 là tăng premium rủi ro trên tài sản Mỹ. Đây là phần quan trọng nhất để nối lại câu hỏi của bạn. EU có thật sự dám bán không. Câu trả lời thực dụng là EU không cần bán thật nhiều. EU chỉ cần làm thị trường tin rằng khả năng “giảm nắm giữ có phối hợp theo thời gian” là tồn tại. Khi niềm tin đó xuất hiện thì định giá sẽ tự điều chỉnh. Lợi suất có thể nhích lên vì nhà đầu tư đòi bù rủi ro cao hơn. Đồng USD có thể chịu áp lực vì nhu cầu phòng vệ tăng. Cổ phiếu có thể bị chiết khấu vì premium bất định tăng.
Nếu kích hoạt ACI và “Sell America” thì châu Âu phải chấp nhận một sự thật là trật tự đồng minh đã rạn nứt. Đây là một ngưỡng tâm lý rất khó vượt qua. Một khi đã vượt qua thì mọi thứ sẽ không còn quay lại như cũ. Vì vậy EU chọn cách trì hoãn. Và sự trì hoãn này chính là không gian để Trump đẩy cuộc chơi sang cấp độ khác.
Đến đây có thể là lúc khép lại toàn bộ câu chuyện ngày hôm nay: Nếu Trump thật sự muốn Greenland thì vì sao ông lại chọn cách làm Wall Street giảm sâu, vàng được mua vào với cường độ cực đại, đồng minh phản ứng căng thẳng và cấu trúc NATO bắt đầu rung chuyển. Đây không phải là con đường ngắn nhất để đạt được một thỏa thuận. Đây là con đường khiến mọi người buộc phải nhìn lại vị trí của mình.
Có thể hiểu đơn giản là khi mục tiêu chỉ là một mảnh đất thì không cần phải làm hệ thống tài chính toàn cầu đổi nhịp. Nhưng thực ra mục tiêu không nằm ở Greenland. Greenland chỉ là mảnh ghép khởi phát. Mục tiêu thật sự là buộc châu Âu chấp nhận một trật tự mới nơi an ninh không còn là cam kết tự nhiên mà trở thành một nghĩa vụ phải trả giá. Trong trật tự đó thương mại không còn là công cụ trao đổi hàng hóa mà trở thành phương tiện thanh toán cho an ninh. Và tài sản tài chính không còn chỉ là nơi giữ giá trị mà trở thành vật bảo đảm cho vị trí địa chính trị.
Nhìn chung đây là lý do vì sao câu chuyện được đưa ra đúng thời điểm Davos. Davos là nơi các lãnh đạo phát biểu dưới ánh đèn và trước ống kính. Nhưng thị trường không ký thỏa thuận bằng lời nói. Thị trường ký bằng giá. Khi giá đã điều chỉnh thì chính trị chỉ còn đi theo con đường mà dòng tiền đã mở ra. Và đó là lý do vì sao phản ứng của thị trường luôn đến trước khi các tuyên bố được giải thích xong.
