Sáng hôm qua báo chí đồng loạt đưa tin Mỹ có khả năng tiến hành hành động quân sự với Iran. Ngay sau đó phía Mỹ yêu cầu sơ tán nhân sự tại một số căn cứ quân sự ở Trung Đông. Những tín hiệu đầu tiên ấy khiến nhiều người bắt đầu hình dung về một kịch bản leo thang căng thẳng quân sự theo đúng những gì từng xảy ra trong quá khứ.
Buổi chiều cùng ngày Tổng thống Trump lại xuất hiện với thông điệp giảm căng thẳng. Lời phát biểu ấy làm cho bức tranh chính trị trở nên lưỡng lự hơn. Có thể hiểu đơn giản là khi thị trường còn chưa kịp xác định hướng đi thì tín hiệu chính trị đã chuyển sang trạng thái dịu xuống.
Tuy nhiên phản ứng từ phía Iran lại đi theo hướng khác. Chính quyền Tehran quyết định đóng không phận vì lo ngại khả năng Mỹ tiến hành tấn công bất ngờ. Điều này cho thấy Iran không hoàn toàn tin tưởng vào thông điệp giảm căng thẳng từ Washington. Thực ra trong bối cảnh xung đột tiềm tàng thì sự nghi ngờ chiến lược luôn là phản xạ tự nhiên của các bên liên quan.
Cùng thời điểm đó tại Mỹ xuất hiện thêm một thông tin ở tầng sâu hơn của quyền lực. Bộ An ninh Nội địa tiến hành bắt giữ một nhân viên bị nghi ngờ liên quan tới việc làm lộ thông tin mật. Chi tiết vụ việc chưa được công bố đầy đủ. Tuy nhiên trong giới quan sát lập tức xuất hiện một cách đặt vấn đề khác. Có thể là có người đã tuồn tin ra ngoài. Có thể cũng là Nhà Trắng chủ động để lộ thông tin nhằm truy vết nguồn rò rỉ. Nhìn chung từ khoảnh khắc này câu chuyện không còn dừng lại ở không gian quân sự mà bắt đầu bước sang không gian quyền lực nội bộ.
Trong khi đó ở mặt trận triển khai lực lượng các tín hiệu quân sự tiếp tục nối tiếp nhau. Tàu sân bay USS Abraham Lincoln được ghi nhận đang di chuyển từ khu vực Biển Đông về hướng Trung Đông. Dù chưa có xác nhận chính thức nhưng các hình ảnh vệ tinh và dữ liệu theo dõi hàng hải cho thấy sự dịch chuyển là có cơ sở thực tế.
Tại bờ Tây nước Mỹ tàu sân bay Theodore Roosevelt rời cảng San Diego với danh nghĩa tham gia hoạt động huấn luyện tại Hawaii. Trên không trung có ít nhất 8 máy bay tiếp nhiên liệu bay vòng quanh khu vực Hawaii trong một kịch bản thường thấy khi quân đội Mỹ chuẩn bị cho các chiến dịch tầm xa.
Tất cả những mảnh ghép này khi đặt cạnh nhau tạo thành một logic khá rõ ràng. Nếu chiến tranh xảy ra thì sẽ không đến ngay lập tức. Khả năng cao hơn là sau khoảng một tuần khi các cụm tàu sân bay hoàn tất việc vào vị trí chiến lược.
Thế nhưng diễn biến tiếp theo lại đi theo một hướng khác. Chỉ trong một khoảng thời gian ngắn toàn bộ không khí căng thẳng bỗng chuyển sang trạng thái lắng xuống. Ngôn ngữ chính trị trở nên mềm hơn. Các tín hiệu điều quân công khai không còn dồn dập như trước. Thị trường tài chính bắt đầu tháo bỏ phần định giá rủi ro chiến tranh.
Từ khoảnh khắc ấy một câu hỏi mới xuất hiện. Câu hỏi này không nằm trong phạm vi quân sự thuần túy mà nằm trong phạm vi quyền lực và lợi ích tài chính. Phải chăng Nhà Trắng có nội gián. Hoặc ít nhất phải chăng đã tồn tại một dạng rò rỉ thông tin đủ sớm để một số người kịp điều chỉnh vị thế tài sản trước khi phần còn lại của thế giới hiểu chuyện gì đang xảy ra.
Bài viết này không nhằm truy tìm thủ phạm trong các hành lang chính trị. Bài viết lựa chọn một hướng tiếp cận khác là đi theo dấu vết của dòng tiền. Bởi trong bối cảnh hiện đại chiến tranh không chỉ được chuẩn bị trên bản đồ quân sự mà còn được định giá trước trên thị trường tài chính.
Nội gián anh là ai?
Giả sử tồn tại một kịch bản trong đó thông tin về việc hủy chiến dịch Iran đã từng bị rò rỉ ra ngoài. Câu hỏi cần được đặt ra là ai có động cơ tài chính mạnh mẽ nhất để biết trước diễn biến này. Nhìn chung trong môi trường quyền lực hiện đại thông tin hiếm khi chỉ mang giá trị chính trị thuần túy mà thường đi kèm lợi ích tài chính rất cụ thể.
Vòng trong quyền lực
Trong kịch bản giả định này điểm xuất phát luôn nằm ở nhóm tiếp cận thông tin gốc sớm nhất.
Có thể hình dung một nhân vật như Michael Harrington giữ vai trò Cố vấn An ninh Quốc gia. Bên cạnh đó là Daniel Rowe một Phó cố vấn phụ trách hồ sơ Trung Đông trong Hội đồng An ninh Quốc gia. Đây là những vị trí mà mọi quyết định liên quan tới leo thang hay hạ nhiệt quân sự đều đi qua trước khi đến tay báo chí.
Thực ra những nhân vật như vậy không cần trực tiếp tham gia giao dịch tài chính. Họ chỉ cần hệ thống quan hệ thân hữu bên ngoài giới chính trị thực hiện việc định vị tài sản thay mình. Khi đó lợi ích tài chính được chuyển hóa một cách kín đáo nhưng vẫn đủ hiệu quả để tạo ra động cơ rò rỉ thông tin.
Nhìn chung trong kịch bản này vòng trong quyền lực không phải là nơi tạo ra lợi nhuận trực tiếp. Đây là nơi tạo ra lợi thế thông tin và trong thế giới tài chính lợi thế thông tin thường là tài sản có giá trị cao nhất.
Cánh tay nối dài tài chính
Tầng tiếp theo của câu chuyện nằm ở không gian giữa chính trị và thị trường vốn.
Có thể giả định sự hiện diện của một ngân hàng đầu tư lớn do Richard Coleman điều hành bộ phận quan hệ chính phủ. Đồng thời ở phía quỹ phòng hộ xuất hiện một nhân vật như Steven Blake cựu quan chức nay chuyển sang vai trò cố vấn chiến lược cho một hedge fund chuyên giao dịch hàng hóa và phái sinh.
Đây là nhóm không cần nắm toàn bộ nội dung của quyết định quân sự. Trong nhiều trường hợp chỉ cần một tín hiệu ngắn gọn mang hàm ý rằng tình hình sẽ không leo thang là đã đủ để họ xây dựng vị thế giao dịch. Có thể hiểu đơn giản là trong thế giới tài chính thông tin không cần đầy đủ tuyệt đối mà chỉ cần đủ sớm để tạo ra ưu thế.
Ở tầng này rò rỉ thông tin không còn mang dáng dấp của một hành vi chính trị đơn thuần. Nó trở thành một nghiệp vụ quyền lực tài chính nơi thông tin được chuyển hóa thành lợi thế thị trường trong thời gian rất ngắn.
Giới công nghiệp quốc phòng
Một tầng khác của kịch bản giả định nằm ở khu vực doanh nghiệp quốc phòng.
Có thể hình dung một tập đoàn quốc phòng lớn do Thomas Keller làm Giám đốc điều hành đang nắm trong tay lượng cổ phiếu đáng kể gắn với triển vọng ngân sách quân sự. Với nhóm này việc biết trước chiến tranh không xảy ra không nhằm mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận. Mục tiêu chính nằm ở việc hạn chế tổn thất tài chính.
Khi khả năng xung đột quân sự giảm xuống việc thoát khỏi các vị thế đầu tư liên quan tới quốc phòng hoặc triển khai các nghiệp vụ phòng vệ rủi ro thông qua thị trường quyền chọn trở thành một lựa chọn hợp lý. Nhìn theo hướng này tránh mất tiền cũng là một dạng lợi ích tài chính có ý nghĩa thực tiễn không kém việc tìm kiếm lợi nhuận mới.
Đấu đá nội bộ Washington
Tầng cuối cùng của kịch bản giả định nằm ở khu vực đấu đá quyền lực.
Có thể đặt tên cho một nhân vật chính trị như Andrew Mitchell thuộc phe chủ trương cứng rắn và một nhân vật khác như Laura Bennett thuộc phe chủ trương kiềm chế. Trong bối cảnh này hành vi rò rỉ thông tin không nhất thiết phải được hiểu như sự phản bội. Nhiều khi đó chỉ là một công cụ quyền lực được sử dụng để tạo áp lực chính sách nhằm buộc tiến trình ra quyết định phải đổi hướng.
Đồng thời việc định hình câu chuyện trên truyền thông cũng mở ra không gian thuận lợi cho các nhóm lợi ích tiến hành hoạt động giao dịch theo hướng có lợi cho mình. Khi đó rò rỉ thông tin vừa mang tính chiến thuật chính trị vừa mang tính chiến lược tài chính.
Những con số không biết nói dối
Nếu thật sự tồn tại rò rỉ thông tin thì thị trường thường để lại dấu vết theo cách rất quen thuộc. Giá cả thường phản ứng trước khi câu chữ chính trị kịp lan rộng. Hoạt động phòng vệ rủi ro thường diễn ra trước khi thông cáo chính thức xuất hiện. Có thể hiểu đơn giản là nơi nào xuất hiện lợi thế thông tin thì nơi đó sẽ để lại dấu chân trên bảng giá.
Lead–lag bất thường
Trước hết cần nhìn vào lớp hợp đồng tương lai dầu. Sản phẩm được xét là NYMEX light sweet crude oil futures. Tổ chức vận hành là sàn NYMEX. Trong phiên ngày 15 tháng 01 năm 2026 khối lượng giao dịch đạt khoảng 880227 hợp đồng trong khi phiên liền trước đạt khoảng 1739338 hợp đồng.
Open interest trong ngày 15 tháng 01 ghi nhận ở mức 2057075 hợp đồng và giảm 54958 hợp đồng so với phiên trước đó. Hành vi này phản ánh một thực tế khá rõ là các vị thế đòn bẩy đang được thu hẹp đúng vào thời điểm thị trường bắt đầu rút phần định giá rủi ro chiến tranh. Thực ra khi câu chuyện chính trị đổi giọng thì việc giảm open interest thường cho thấy dòng tiền lớn đang rời khỏi trạng thái phòng thủ theo kịch bản leo thang.
Options flow
Dấu vết tiếp theo nằm ở thị trường quyền chọn vì đây là nơi những người có lợi thế thông tin thường chọn để tối ưu hóa hiệu quả tài chính. Thực ra họ không cần giao dịch quy mô quá lớn trên thị trường giao ngay. Họ chỉ cần định vị đúng trên quyền chọn là đã có thể tạo ra chênh lệch lợi ích đáng kể.
Sản phẩm là Brent crude call options. Tổ chức giao dịch là ICE Brent options. Bloomberg ghi nhận phiên Thứ Hai 12/01/2026 là ngày có khối lượng giao dịch call option Brent cao kỷ lục trong một ngày. Hành vi là nhà giao dịch trả premium để mua upside protection. Đây là loại dấu vết phù hợp với giai đoạn thị trường còn tin rằng rủi ro Iran có thể leo thang.
Nhiều khi con số tự thân chưa đủ để kết luận. Tuy nhiên khi đặt con số ấy cạnh mốc thời gian đảo chiều giá thì câu chuyện trở nên thuyết phục hơn. Có thể là như vậy lợi thế thông tin không cần phải lớn. Chỉ cần sớm hơn số đông một nhịp là đủ tạo ra khác biệt.
Xem thêm: Thị trường về đâu sau “ngày phán quyết”
ETF và fund flow
Dấu vết thứ ba nằm ở dịch chuyển dòng vốn qua kênh ETF và các quỹ lớn. Đây là con đường thuận tiện nhất để dòng tiền quy mô lớn phản ứng với thay đổi câu chuyện địa chính trị.
Phần tiếp theo cần nhìn vào dòng vốn ETF vì đây là cửa đi của tiền lớn dễ quan sát nhất theo ngày. Ở lớp trú ẩn sản phẩm được xét là SPDR Gold Shares với mã GLD do State Street quản lý. Ngày 12 tháng 01 năm 2026 GLD ghi nhận dòng vốn vào ròng khoảng 950 triệu USD. Ngày 13 tháng 01 năm 2026 GLD tiếp tục ghi nhận dòng vốn vào ròng khoảng 508 triệu USD. Hành vi ở đây là các tổ chức lớn chuyển tiền vào vàng qua kênh ETF trong bối cảnh câu chuyện Iran còn mang nhiều bất định.
Sau khi thông điệp giảm căng thẳng được củng cố thì dòng tiền lại xuất hiện dịch chuyển sang các lớp tài sản nhạy cảm hơn với tâm lý rủi ro. Sản phẩm được xét là SPDR S&P 500 ETF Trust với mã SPY cũng do State Street quản lý. Ngày 15 tháng 01 năm 2026 SPY ghi nhận dòng vốn vào ròng khoảng 4822470 triệu USD. Hành vi ở đây là dòng tiền lớn quay lại thị trường cổ phiếu Mỹ thông qua kênh ETF chỉ số.
Cùng trong phiên này dòng vốn cũng đi vào thị trường tín dụng. Sản phẩm được xét là Vanguard Intermediate Term Corporate Bond ETF với mã VCIT do Vanguard quản lý. Ngày 15 tháng 01 năm 2026 VCIT ghi nhận dòng vốn vào ròng khoảng 1384850 triệu USD. Hành vi ở đây là các tổ chức tăng nắm giữ trái phiếu doanh nghiệp xếp hạng đầu tư khi mức độ căng thẳng quân sự được đánh giá là giảm xuống.
Ở lớp trái phiếu chính phủ sản phẩm được xét là Vanguard Intermediate Term Treasury ETF với mã VGIT cũng do Vanguard quản lý. Ngày 15 tháng 01 năm 2026 VGIT ghi nhận dòng vốn vào ròng khoảng 1351870 triệu USD. Hành vi ở đây là các tổ chức duy trì một phần phòng thủ bằng trái phiếu chính phủ kỳ hạn trung gian trong khi vẫn tăng mức độ chấp nhận rủi ro so với giai đoạn trước đó.
Nếu nhìn sang nhóm quỹ thụ động quy mô rất lớn thì dấu vết còn rõ hơn. Sản phẩm được xét là iShares Core S&P 500 ETF với mã IVV do BlackRock quản lý. Ngày 14 tháng 01 năm 2026 IVV ghi nhận dòng vốn vào ròng khoảng 11300000 triệu USD. Hành vi ở đây là dòng tiền quy mô cực lớn được tạo mới chứng chỉ quỹ vào chỉ số S&P 500 ngay trong giai đoạn câu chuyện chính trị bắt đầu đổi giọng. Cùng ngày đó Invesco S&P 500 Equal Weight ETF với mã RSP ghi nhận dòng vốn vào ròng khoảng 545900 triệu USD. Hành vi ở đây là các tổ chức muốn giảm phụ thuộc vào nhóm vốn hóa lớn trong khi vẫn tăng mức độ tiếp xúc với thị trường cổ phiếu.
Tóm lại khi ghép các mảnh ghép lại với nhau bức tranh trở nên khá rõ ràng. Ở lớp hợp đồng tương lai dầu các vị thế đòn bẩy được thu hẹp đúng thời điểm câu chuyện leo thang suy giảm. Ở lớp quyền chọn nhu cầu bảo hiểm theo hướng giá dầu tăng xuất hiện mạnh trước đó rồi giảm đi khi thông điệp đổi chiều. Ở lớp ETF dòng tiền lớn chuyển từ vàng sang cổ phiếu và tín dụng trong đúng khoảng thời gian thị trường bắt đầu tháo phần định giá rủi ro chiến tranh.
Những con số này không mang ý nghĩa chứng cứ pháp lý. Tuy nhiên nhìn dưới góc độ nghề nghiệp đây là loại bằng chứng thị trường rất có giá trị. Khi tổ chức như State Street BlackRock và Vanguard cùng xuất hiện trong các dòng vốn quy mô hàng tỷ USD ở đúng thời điểm nhạy cảm thì câu hỏi về lợi thế thông tin không còn là suy đoán cảm tính. Câu hỏi ấy trở thành một mảnh ghép nhận thức cần được xem xét nghiêm túc trong bất kỳ phân tích nào về khả năng tồn tại kịch bản rò rỉ thông tin.
