Bạn có từng tự hỏi vì sao một vùng đất xa xôi, khí hậu lạnh giá và dân cư thưa thớt như Greenland lại được nhắc đến ngày càng nhiều trong những câu chuyện lớn về địa chính trị gần đây không. Vậy điều gì khiến một vùng đất tưởng như ở bên lề lại trở thành một trong những điểm có giá trị chiến lược lớn của thời đại mới và vì sao từ thời Chiến tranh Lạnh cho đến thời Donald Trump, nước Mỹ luôn tìm cách duy trì và mở rộng ảnh hưởng tại Greenland bằng nhiều con đường khác nhau, từ quân sự đến ngoại giao, thậm chí có lúc còn đưa ra đề nghị mua đứt gây nhiều tranh luận.
1. Thời kỳ trước hiện đại
Người Inuit bắt đầu sinh sống trên vùng đất Greenland từ khoảng 2.500 năm trước Công nguyên, nhưng trong suốt nhiều thế kỷ sau đó, Greenland vẫn nằm ngoài các trục quyền lực của thế giới. Các tuyến thương mại và các trung tâm chính trị lớn của thời cổ đại và trung đại đều không đi qua khu vực này, nên Greenland hầu như không xuất hiện trong những quyết sách quan trọng của lịch sử toàn cầu. Nhìn chung, Greenland tồn tại bền bỉ trong đời sống cộng đồng bản địa, nhưng lại đứng ngoài những chuyển động lớn của quyền lực quốc tế.
Đến khoảng năm 982, người Viking dưới sự dẫn dắt của Erik the Red đặt chân tới Greenland, mở ra giai đoạn người châu Âu hiện diện tại vùng đất này. Sau đó, từ thế kỷ XIII, Greenland chính thức nằm dưới sự quản lý của Vương quốc Na Uy, rồi đến năm 1814 quyền kiểm soát được chuyển sang Đan Mạch theo các thỏa thuận hậu chiến ở châu Âu. Tuy vậy, dù thuộc về châu Âu trên phương diện pháp lý, Greenland vẫn chỉ giữ vai trò rất khiêm tốn trong lịch sử lục địa này. Các trung tâm quyền lực lúc bấy giờ vẫn tập trung ở Tây Âu và Địa Trung Hải còn Greenland được nhìn như một vùng đất xa xôi, ít ảnh hưởng đến cục diện chung.
2. Bước ngoặt của Thế chiến thứ hai
Khi Đức Quốc xã chiếm Đan Mạch vào năm 1940, cục diện an ninh ở Bắc Đại Tây Dương lập tức thay đổi. Chính quyền Mỹ đứng trước nguy cơ để đối phương kiểm soát các tuyến hàng hải và không phận chiến lược ở khu vực này, trong đó Greenland trở thành một mắt xích không thể bỏ qua. Từ thời điểm đó, nước Mỹ buộc phải chủ động đứng ra bảo vệ Greenland, không chờ thêm bất kỳ sự bảo đảm nào từ châu Âu.
Sau quyết định này, quân đội Mỹ bắt đầu xây dựng sân bay, trạm tiếp vận và các cơ sở hậu cần trên lãnh thổ Greenland. Những công trình này không chỉ phục vụ nhu cầu trước mắt của chiến tranh, mà còn đặt nền móng cho vai trò quân sự lâu dài của vùng đất này. Nhìn chung, đây là lần đầu tiên trong lịch sử hiện đại, Greenland được đưa từ vị trí bên lề lên thành một điểm tựa chiến lược trong hệ thống phòng thủ của Mỹ. Từ bước ngoặt này, câu chuyện về Greenland không còn là câu chuyện của một vùng đất xa xôi, mà đã trở thành một phần của những tính toán an ninh ở cấp độ toàn cầu.
3. Thời kỳ Chiến tranh Lạnh
Từ sau năm 1947, khi thế giới bước vào thời kỳ Chiến tranh Lạnh, Greenland nhanh chóng được đặt vào vị trí tuyến đầu của cuộc đối đầu giữa hai khối quyền lực lớn là Mỹ và Liên Xô. Không gian Bắc Cực lúc này không còn là vùng địa lý xa xôi, mà trở thành hành lang chiến lược nơi mọi chuyển động quân sự đều có ý nghĩa sống còn đối với cán cân an ninh toàn cầu.
Trong bối cảnh đó, căn cứ Thule Air Base được Mỹ xây dựng và mở rộng từ đầu những năm 1950 đã giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Hệ thống radar tại đây đảm nhiệm nhiệm vụ cảnh báo sớm các vụ phóng tên lửa đạn đạo từ phía Liên Xô, giúp Mỹ có thêm thời gian phản ứng trong kịch bản xung đột hạt nhân. Song song với đó, các trạm theo dõi tại Greenland còn tham gia giám sát hoạt động của tàu ngầm Liên Xô ở khu vực Bắc Cực, nơi được xem là tuyến triển khai chiến lược của lực lượng răn đe hạt nhân.
4. Vị trí quân sự không thể thay thế trong cấu trúc an ninh mới
Vị trí địa lý của Greenland tiếp tục khẳng định giá trị đặc biệt trong thế kỷ hai mươi mốt. Greenland nằm giữa Bắc Mỹ, châu Âu và khu vực Bắc Cực giáp Nga, tạo thành một điểm giao thoa hiếm có trên bản đồ quân sự toàn cầu. Vị trí này cho phép Mỹ và NATO triển khai các hệ thống radar sớm nhằm theo dõi hoạt động tên lửa từ phía Nga, đồng thời kiểm soát không phận Bắc Đại Tây Dương một cách hiệu quả hơn. Các tuyến vận tải quân sự của NATO cũng đi qua khu vực này, khiến Greenland trở thành một mắt xích quan trọng trong chuỗi phòng thủ tập thể. Tóm lại, Greenland không chỉ là một vùng đất có giá trị kinh tế, mà đã trở thành một trụ cột trong cấu trúc an ninh của phương Tây. Từ vai trò này, vị thế của Greenland trong thế kỷ hai mươi mốt được nâng lên một tầm mới, và cũng từ đây, cuộc cạnh tranh quyền lực tại Bắc Cực bước sang một giai đoạn hoàn toàn khác.
5. Tài nguyên dưới lớp băng và giá trị chiến lược mới
Tài nguyên thiên nhiên đang đưa Greenland lên một vị trí hoàn toàn khác trong thế kỷ mới. Dữ liệu địa chất cho thấy Greenland sở hữu trữ lượng đáng kể các loại khoáng sản như đất hiếm, uranium, kẽm và sắt. Những tài nguyên này không chỉ mang giá trị kinh tế, mà còn mang ý nghĩa chiến lược rất rõ ràng. Đất hiếm trở thành yếu tố then chốt cho công nghiệp quốc phòng, cho sản xuất pin, xe điện và các ngành công nghệ cao. Trong bối cảnh Trung Quốc đang kiểm soát phần lớn chuỗi cung ứng đất hiếm toàn cầu, nước Mỹ buộc phải tìm kiếm những nguồn thay thế an toàn hơn.
Xem thêm: Địa chính trị 2026: Từ Venezuela đến Đài Loan: bàn cờ thật sự của quyền lực toàn cầu
Vì sao Donald Trump “thèm khát” Greenland
Đây không phải là bốc đồng mà là tư duy địa chiến lược
Khi Donald Trump công khai đề nghị mua Greenland vào năm 2019, dư luận quốc tế phản ứng khá mạnh và phần lớn đều cho rằng đó là một ý tưởng khó tin, thậm chí có phần khôi hài. Nhưng nếu đặt sự việc này trong logic quyền lực, câu chuyện lại mang một ý nghĩa hoàn toàn khác. Thực ra, đây là một động thái rất quen thuộc trong cách tư duy chiến lược của nước Mỹ, tức là ưu tiên nắm thẳng điểm then chốt thay vì đi con đường thương lượng kéo dài và nhiều ràng buộc. Nhìn chung, đề nghị mua Greenland không phải để gây chú ý, mà để khẳng định một thông điệp rõ ràng rằng Mỹ không chấp nhận để khoảng trống quyền lực xuất hiện ở Bắc Cực. Từ điểm này, câu chuyện về Trump và Greenland cần được nhìn như một phần của chiến lược dài hơi, chứ không phải là một phút ngẫu hứng chính trị.
Ba động cơ chính trong toan tính của Trump
Động cơ thứ nhất đến từ lĩnh vực quân sự. Donald Trump nhìn Greenland như một vị trí phòng thủ đặc biệt quan trọng ở khu vực Bắc Cực. Việc kiểm soát Greenland đồng nghĩa với việc nắm trong tay hệ thống radar cảnh báo sớm, không gian phòng thủ tên lửa và cửa ngõ chiến lược trong thế đối đầu với Nga. Trong tư duy an ninh của Washington, những yếu tố này không chỉ mang tính kỹ thuật, mà còn quyết định trực tiếp đến thế chủ động của nước Mỹ trong các kịch bản xung đột tương lai. Như vậy, Greenland không chỉ là một vùng đất xa xôi, mà là một mắt xích trọng yếu trong cấu trúc phòng thủ của Mỹ.
Động cơ thứ hai đến từ lĩnh vực kinh tế và tài nguyên. Donald Trump nhiều lần nhấn mạnh mục tiêu giảm sự phụ thuộc của Mỹ vào chuỗi cung ứng do Trung Quốc kiểm soát, đặc biệt là trong lĩnh vực đất hiếm. Greenland, với tiềm năng tài nguyên chiến lược lớn, trở thành một lựa chọn rất rõ ràng trong tầm nhìn đó. Việc có được nguồn tài nguyên ngay trong vòng ảnh hưởng của mình giúp Mỹ không chỉ chủ động hơn về kinh tế, mà còn tăng sức mạnh trong cuộc cạnh tranh công nghệ và công nghiệp quốc phòng. Thực tế cho thấy, phía sau câu chuyện mua Greenland là một bài toán rất thực dụng về an ninh tài nguyên.
Động cơ thứ ba mang màu sắc địa chính trị biểu tượng. Với Donald Trump, việc mua Greenland không đơn thuần là một thương vụ đất đai. Hành động này mang theo một thông điệp chính trị rõ ràng rằng Mỹ vẫn là quốc gia có khả năng định hình trật tự, chứ không phải là kẻ chỉ phản ứng theo diễn biến do người khác tạo ra. Trong bối cảnh cạnh tranh quyền lực toàn cầu ngày càng gay gắt, thông điệp đó có giá trị không kém bất kỳ thỏa thuận quân sự hay kinh tế nào.
Tóm lại, khi ghép ba động cơ này lại với nhau, câu chuyện Trump “thèm khát” Greenland không còn là điều khó hiểu. Đó là sự kết hợp giữa tư duy quân sự, tính toán kinh tế và tham vọng địa chính trị, tạo nên một quyết định tưởng như lạ lùng, nhưng lại rất nhất quán trong logic quyền lực của nước Mỹ hiện đại.
Greenland như lá chắn quân sự của Mỹ và cũng là điểm yếu còn sót lại sau khi Washington xử lý xong mặt trận Venezuela
Sau khi Mỹ từng bước khép lại bài toán Venezuela ở Tây Bán Cầu, bản đồ an ninh của Washington có một thay đổi rất rõ ràng. Trục rủi ro phía nam được hạ nhiệt, nhưng trục rủi ro phía bắc lại hiện ra rõ hơn. Từ thời điểm đó, Greenland không chỉ được nhìn như một vị trí chiến lược nữa, mà được đặt đúng vai trò là lá chắn quân sự chủ lực của Mỹ ở cực Bắc.
Greenland đứng ở nơi mà mọi tuyến phòng thủ sớm của Mỹ đều phải đi qua. Hệ thống radar cảnh báo sớm, không gian phòng thủ tên lửa và tuyến kiểm soát Bắc Đại Tây Dương đều dựa rất nhiều vào điểm tựa này. Có thể hiểu đơn giản là, khi Mỹ muốn khóa các hướng tiếp cận từ phía Nga và bảo vệ trục vận tải của NATO, Greenland là nơi không thể bỏ trống. Từ góc nhìn quân sự, Greenland giống như một tấm khiên đặt ở vị trí cao nhất của bản đồ phòng thủ Bắc Mỹ.
Nhưng chính vì giữ vai trò then chốt đó, Greenland cũng trở thành điểm yếu duy nhất còn lộ diện sau khi Washington đã giải quyết xong các điểm nóng truyền thống như Venezuela. Khi phía nam đã tương đối ổn định, mọi ánh nhìn chiến lược buộc phải dồn lên phía bắc. Nga coi Bắc Cực là không gian sinh tồn chiến lược. Trung Quốc tìm cách mở rộng hiện diện kinh tế và hạ tầng. Châu Âu thì không đủ năng lực tự bảo vệ Greenland nếu không có Mỹ đứng phía sau. Trong bối cảnh đó, Greenland trở thành nơi hội tụ của cả ba dòng áp lực cùng lúc.
Nhìn chung, Greenland hiện nay mang hai vai trò song song. Một mặt, Greenland là lá chắn quân sự giúp Mỹ giữ thế chủ động ở Bắc Đại Tây Dương và Bắc Cực. Mặt khác, Greenland cũng là điểm yếu chiến lược còn sót lại, bởi bất kỳ sự lung lay nào tại đây đều tác động trực tiếp đến toàn bộ cấu trúc phòng thủ của Mỹ và NATO. Sau khi Washington đã ổn định được mặt trận Venezuela, câu chuyện an ninh của Mỹ không còn xoay quanh phía nam nữa, mà đang dồn trọng tâm lên chính vùng đất băng giá này.
Ba kịch bản lớn đang định hình con đường phía trước
Trong bức tranh địa chính trị hiện nay, tương lai của Greenland không còn là câu chuyện mơ hồ, mà đang dần hiện ra qua ba kịch bản khá rõ ràng. Mỗi kịch bản phản ánh một cách thế giới có thể đi tiếp với vùng đất này trong những năm tới.
Kịch bản thứ nhất đặt trọng tâm vào vai trò kiểm soát của nước Mỹ. Chính quyền Washington tiếp tục duy trì ảnh hưởng tại Greenland thông qua hiện diện quân sự và ngoại giao chiến lược, không cần thiết phải theo đuổi phương án mua đứt. Ở kịch bản này, Greenland vẫn thuộc chủ quyền Đan Mạch, nhưng trụ cột an ninh thực tế vẫn nằm trong tay Mỹ. Nhìn chung, đây là con đường ít xáo trộn nhất, vì nó giữ nguyên cấu trúc hiện tại, chỉ làm rõ hơn vị thế của Greenland trong hệ thống phòng thủ Bắc Đại Tây Dương.
Kịch bản thứ hai nghiêng về hướng Greenland từng bước mở rộng quyền tự trị, rồi tiến tới trở thành một đối tác chiến lược trực tiếp của Mỹ. Ở đây, Greenland không còn chỉ là một lãnh thổ phụ thuộc, mà trở thành một chủ thể chính trị có tiếng nói riêng trong các vấn đề an ninh và kinh tế. Mối quan hệ với Washington khi đó không còn mang dáng dấp bảo trợ thuần túy, mà chuyển sang mô hình hợp tác chiến lược song phương. Có thể hiểu đơn giản là, Greenland đi từ vị thế được bảo vệ sang vị thế cùng chia sẻ trách nhiệm trong cấu trúc quyền lực mới.
Kịch bản thứ ba mang màu sắc cạnh tranh quyết liệt hơn. Bắc Cực nóng lên thành một mặt trận địa chính trị thực sự giữa Mỹ, Nga và Trung Quốc. Trong bối cảnh đó, Greenland không chỉ là điểm tựa phòng thủ, mà trở thành tiền tuyến mới của cuộc đua quyền lực. Các hoạt động quân sự, kinh tế và ngoại giao cùng lúc gia tăng, khiến vai trò của Greenland được đẩy lên mức cao chưa từng có. Ở kịch bản này, sự yên tĩnh của vùng đất băng giá hoàn toàn nhường chỗ cho nhịp chuyển động của chiến lược toàn cầu.
Tóm lại, dù đi theo con đường nào, cả ba kịch bản đều có chung một điểm. Greenland không còn nằm ngoài cuộc chơi, mà đã bước hẳn vào trung tâm của những toan tính quyền lực trong thế kỷ hai mươi mốt.
Điều chắc chắn về tương lai của Greenland
Điều chắc chắn nhất ở thời điểm hiện tại là Greenland sẽ không còn là một vùng đất yên tĩnh như trong phần lớn lịch sử trước đây. Những biến động của khí hậu, những dịch chuyển của địa chính trị và những nhu cầu mới về an ninh và tài nguyên đang cùng lúc kéo Greenland ra khỏi vị trí cũ.
Greenland đang đi trên một hành trình rất rõ ràng. Vùng đất này đang chuyển từ trạng thái băng giá sang trạng thái chiến lược. Vùng đất này cũng đang chuyển từ vị thế bên lề sang vị thế trung tâm trong bản đồ quyền lực toàn cầu. Nhìn chung, đây không phải là một thay đổi ngẫu nhiên, mà là kết quả tất yếu của cách thế giới đang tái cấu trúc trật tự trong thế kỷ mới.
Từ bước chuyển này, câu chuyện về Greenland không còn là chuyện của địa lý hay khí hậu đơn thuần. Câu chuyện ấy đã trở thành một phần của dòng chảy quyền lực, nơi mỗi quyết định hôm nay đều có thể định hình vai trò của vùng đất này trong nhiều thập kỷ tới.
