Trong vài tuần gần đây, nếu bạn để ý tin tức hoặc theo dõi các trang quân sự – địa chính trị, bạn sẽ thấy cái tên “Miyako Strait” xuất hiện liên tục. Đây vốn là một vị trí địa lý mà trước giờ hầu hết mọi người không quan tâm, thậm chí chưa từng nghe đến. Vậy mà đột nhiên nó trở thành từ khóa hot search, có mặt trong các bản tin quốc phòng, bài phân tích thị trường và cả các cuộc tranh luận của giới đầu tư.
Bài viết hôm nay chúng ta sẽ cùng tìm hiểu vì sao Miyako Strait sẽ trở thành một trong những nút thắt tài chính năm 2026.
1. Câu chuyện này thật ra bắt đầu từ… gần 80 năm trước
Nếu nhìn bề ngoài, bạn có thể nghĩ căng thẳng quanh eo biển Miyako chỉ mới bùng lên dạo gần đây. Nhưng nếu lùi lại quá khứ, ta sẽ thấy khu vực này đã từng là điểm then chốt từ cuối Thế chiến II.
Năm 1945, khi Mỹ chiếm Okinawa, toàn bộ quần đảo Ryukyu – bao gồm Miyako và Yonaguni – đều trở thành lãnh thổ do Mỹ quản lý. Lúc đó, Mỹ muốn kiểm soát toàn bộ cửa ngõ ra Thái Bình Dương của Nhật và ngăn chặn mọi lực lượng còn lại của Nhật chuyển quân.
Như vậy, Miyako từng là nơi được kiểm soát chặt nhất trong vùng.
Sau chiến tranh, Mỹ chia Ryukyu thành ba nhóm đảo để quản lý:
• Okinawa Islands
• Miyako Islands
• Yaeyama Islands (trong đó có Yonaguni – đảo gần Đài Loan nhất)
Toàn bộ khu vực này nằm dưới quyền quản trị của Mỹ cho đến năm 1972, khi Mỹ trả lại quyền quản lý cho Nhật qua “Okinawa Reversion Agreement”. Từ đó, Ryukyu trở lại là một phần của Nhật Bản.
Nhưng có một điều ít người biết: quần đảo này chưa bao giờ thực sự rời khỏi vai trò chiến lược. Nó chỉ “im lặng” vì khu vực ổn định suốt vài thập kỷ.
Giờ khi nói đến Đài Loan, Biển Hoa Đông hay tuyến đường của tàu chiến Trung Quốc, cái tên Miyako lại nổi lên như một mắt xích trong câu chuyện lớn hơn.
Như vậy, những gì diễn ra hôm nay không phải là chuyện mới. Nó chỉ là lịch sử được kéo trở lại đúng vị trí của nó.
2. Ryukyu trọng tâm của Đông Á
Nhìn chung, Ryukyu luôn nằm ở vị trí khó:
• quá gần Trung Quốc,
• quá gần Đài Loan,
• và lại là điểm đệm tự nhiên giữa Thái Bình Dương và biển Hoa Đông.
Trong lịch sử xa hơn nữa, Ryukyu từng là một vương quốc độc lập, duy trì quan hệ triều cống với cả Nhật lẫn Trung Quốc. Nói thẳng ra, khu vực này luôn bị cả hai bên để mắt tới, dù thời đó chưa có radar, tàu sân bay hay tên lửa tầm xa.
Đến thế kỷ 19, Nhật sát nhập Ryukyu, chính thức biến nó thành Okinawa Prefecture. Điều này chưa bao giờ khiến Trung Quốc hoàn toàn thoải mái vì từ thời nhà Minh, nhà Thanh, Ryukyu đã có mối quan hệ mật thiết với họ.
Hiện tại, khi Nhật củng cố quân sự ở Ryukyu đặc biệt là ở Miyako, Ishigaki và Yonaguni và Trung Quốc dĩ nhiên xem đây là “vùng nhạy cảm”.
Gốc rễ của căng thẳng hôm nay đến từ những câu chuyện lịch sử chưa bao giờ được giải quyết dứt điểm.
3. Vì sao Miyako lại trở thành “cánh cửa” quan trọng của Trung Quốc?
Muốn đưa tàu chiến ra Thái Bình Dương, Trung Quốc chỉ có vài lựa chọn. Trong đó, Miyako là tuyến đường rộng nhất, sâu nhất và dễ di chuyển nhất.
Các tuyến khác nhỏ hoặc bị Nhật kiểm soát chặt. Do đó, mỗi lần hải quân Trung Quốc muốn thực hiện nhiệm vụ ngoài khơi xa, họ gần như chắc chắn phải đi qua Miyako.
Từ năm 2010 trở lại đây, tần suất di chuyển qua đây dày hơn nhiều, nhất là sau vụ va chạm tàu ở Senkaku. Nhật nhìn thấy điều này và bắt đầu đưa radar, tên lửa, quân đội đến các đảo quanh đó.
Khi bạn thấy một nước tăng cường quân sự quanh “cửa ra vào” của đối thủ, bạn hiểu ngay rằng mức độ căng thẳng sẽ tăng theo.
________________________________________
4. Những bước đi gần đây khiến tình hình đảo chiều
Điểm khiến mọi thứ bùng lên không phải là lịch sử, mà là phát biểu mới của Thủ tướng Nhật Takaichi.
Điểm khác lớn nhất của giai đoạn này là thái độ của Nhật. Trước đây, Nhật hay nói tránh, dùng từ trung tính, né tránh không nói quá trực diện về tình huống Đài Loan. Lần này, Thủ tướng Takaichi nói khá rõ: nếu có “biến cố Đài Loan” và nó đe dọa an ninh Nhật, thì Nhật sẽ hành động cùng Mỹ.
Điều này có nghĩa là gì?
– Nhật chính thức coi khả năng xung đột quanh Đài Loan là tình huống có liên quan trực tiếp đến “sự sống còn” của mình.
– Nhật mở cửa về mặt pháp lý cho việc dùng lực lượng phòng vệ theo hướng chủ động hơn, chứ không chỉ thủ động phòng thủ lãnh thổ.
Về ngoại giao, điều này làm Trung Quốc khó chịu rõ ràng. Vì với họ, đây là dấu hiệu Nhật “bước sâu hơn” vào câu chuyện Đài Loan.
Về quân sự, nó tạo cơ sở để Nhật tiếp tục tăng hiện diện tại các đảo phía nam mà không gặp phản đối mạnh trong nước như trước.
Đây là lời tuyên bố mạnh nhất mà một lãnh đạo Nhật đưa ra trong nhiều năm.
Điều này khiến Trung Quốc phản ứng ngay:
– tăng tập trận chung với Nga quanh Nhật
– điều tàu sân bay Liêu Ninh
– để máy bay J-15 khóa radar vào F-15 của Nhật
Ở cấp độ quân sự, khóa radar là hành động rất nhạy cảm vì nó giống như “giương nòng súng lên trước mặt nhau”.
Nhật và Mỹ đáp trả bằng việc đưa B-52, F-35 và F-15 bay chung – tức là gửi tín hiệu rằng họ sẽ không để chuỗi đảo này bị đe dọa.
Mặc dù lời lẽ cứng rắn hơn nhưng cả Nhật, Trung và Mỹ đều hiểu rằng chiến tranh toàn diện là kịch bản rất khó xảy ra. Vì vậy, bạn sẽ thấy:
– phía Trung Quốc sẽ dùng truyền thông, lệnh cấm, hạn chế thương mại, tập trận
– phía Nhật – Mỹ sẽ dùng tập trận, nâng cấp căn cứ, tuyên bố chính sách
Hai bên sẽ cố gây sức ép mà không vượt qua “giới hạn đỏ” quá rõ. Tuy nhiên, rủi ro nằm ở chỗ: không phải lúc nào hai bên cũng hiểu giống nhau về giới hạn đó.
Tóm lại, rủi ro quân sự – ngoại giao là rủi ro tích lũy. Nó không bùng phát một lần, mà tăng dần theo từng sự kiện.
________________________________________
5. Nhật có thể thay đổi luật lãnh hải – điều này cực kỳ quan trọng
Từ năm 1977, Nhật tự thu hẹp lãnh hải ở 5 eo biển xuống còn 3 hải lý để tạo điều kiện đi lại. Đó là thỏa hiệp thời Chiến tranh Lạnh.
Nhưng bây giờ, khi Trung Quốc đi qua Osumi và Miyako thường xuyên hơn, Nhật cân nhắc đưa lãnh hải về mốc tiêu chuẩn 12 hải lý.
Nếu điều này xảy ra, Nhật sẽ có quyền:
– theo dõi tàu ngầm chặt chẽ hơn
– yêu cầu tàu chiến báo cáo
– xử lý hành vi “không phải đi qua vô hại”
Điều này thay đổi hoàn toàn thế cân bằng quanh Kyushu và Miyako.
6. Tất cả điều này liên quan gì đến nhà đầu tư?
Giờ chuyển sang góc nhìn thị trường, vì cuối cùng thì mọi căng thẳng chính trị – quân sự đều sẽ phản ánh vào giá cả và dòng tiền.
Ngành quốc phòng và an ninh sẽ là tâm điểm ở Nhật và đồng minh
Nhật đã xác định tăng chi tiêu quốc phòng đều đặn. Khi họ nâng cấp căn cứ ở Ryukyu, tăng radar, tên lửa, chiến tranh điện tử, thì những ngành sau sẽ được hưởng lợi:
– nhà thầu quốc phòng,
– công ty làm radar, cảm biến, hệ thống dẫn đường,
– công ty công nghệ liên quan đến vệ tinh, liên lạc an toàn,
– một phần chuỗi cung ứng chip dùng trong thiết bị quân sự.
Nhà đầu tư nào theo dõi thị trường Nhật, Mỹ, Hàn, Đài có thể để ý thêm tới các nhóm này, vì xu hướng chi tiêu quốc phòng tăng thường kéo dài nhiều năm chứ không phải một mùa.
Chuỗi cung ứng chip và vận tải biển có thêm một lớp rủi ro mới
Miyako và vùng biển quanh Đài Loan là tuyến vận chuyển quan trọng cho:
– container hàng điện tử,
– hàng bán dẫn,
– hàng công nghiệp từ Nhật, Hàn, Đài, Trung ra – vào Thái Bình Dương.
Khi khu vực này có tập trận dày hơn, hoặc căng thẳng liên quan tới tàu chiến, các hãng vận tải, bảo hiểm và doanh nghiệp phụ thuộc vào đường biển sẽ phải tính thêm biên rủi ro:
– phí bảo hiểm có thể tăng,
– một số tuyến tàu có thể phải điều chỉnh,
– thời gian giao hàng có thể kéo dài hơn trong các giai đoạn căng thẳng.
Đây không phải rủi ro “ngày mai tắc luôn” mà là rủi ro kiểu: mỗi lần căng thẳng lên một nấc, thị trường sẽ định giá lại một chút.
Tác động lên tiền tệ và tài sản trú ẩn
Khi rủi ro địa chính trị ở Đông Á tăng, thị trường thường phản ứng theo vài hướng quen thuộc:
Yen: có thể lưỡng tính. Một mặt, Nhật là đồng minh tuyến đầu nên rủi ro quốc gia cao hơn. Mặt khác, JPY vẫn thường được xem là nơi trú ẩn khi stress tăng. Tùy bối cảnh cụ thể, JPY có thể mạnh lên trong giai đoạn sợ hãi, nhưng yếu đi nếu thị trường nghĩ Nhật phải chi quá nhiều cho quốc phòng.
– USD: hưởng lợi khi nhu cầu trú ẩn tăng chung.
– Vàng: thường được mua thêm khi tin tức căng thẳng xuất hiện dồn dập (chú ý sự kiện Venezuela)
Trader và nhà đầu tư nên để ý:
– nếu chỉ là khẩu chiến, thị trường nhiều khi phản ứng ngắn hạn rồi bình thường lại;
– nếu xảy ra sự cố thật, như va chạm trên không hay trên biển, tốc độ phản ứng có thể mạnh hơn.
Tâm lý nhà đầu tư sẽ dần điều chỉnh lại cách nhìn về khu vực
Trước đây, khi nói về rủi ro địa chính trị châu Á, nhiều người chỉ nghĩ đến: Đài Loan, Biển Đông, bán đảo Triều Tiên.
Giờ đây, chuỗi đảo Ryukyu, đặc biệt là Miyako, sẽ bắt đầu xuất hiện trong mô hình đánh giá rủi ro dài hạn của các quỹ và tổ chức tài chính. Điều này không phải để “hù dọa”, mà để bạn hiểu rằng: khu vực rủi ro không còn giới hạn ở vài điểm quen thuộc mà là cả một mạng lưới điểm nóng, liên kết với nhau bằng đường hàng hải và chuỗi cung ứng.
Tóm lại, định nghĩa “rủi ro châu Á” trong mắt dòng tiền quốc tế sẽ phức tạp hơn trước.
Và đừng quên cơn đại địa chấn thanh khoản 19/12 sắp đến gần….
